सरकारी योजना : सर्वसामान्यांच्या विकासाचा मजबूत आधार
भारत हा लोकशाही पद्धतीचा देश असून येथे शासनव्यवस्था नागरिकांच्या कल्याणासाठी विविध योजना राबवित असते. या योजनांचा मुख्य उद्देश म्हणजे समाजातील प्रत्येक घटकापर्यंत विकास पोहोचवणे, आर्थिक व सामाजिक विषमता कमी करणे आणि नागरिकांचे जीवनमान उंचावणे हा आहे. केंद्र व राज्य सरकारांकडून वेळोवेळी विविध क्षेत्रांमध्ये – शिक्षण, आरोग्य, शेती, उद्योग, महिला व बालकल्याण, आदिवासी विकास, ग्रामीण व शहरी विकास – अशा अनेक योजनांची अंमलबजावणी केली जाते.
सरकारी योजना या केवळ आर्थिक मदत देण्यासाठी नसून त्या समाजातील दुर्बल घटकांना सबलीकरण देण्यासाठी, आत्मनिर्भरता वाढवण्यासाठी आणि देशाच्या सर्वांगीण प्रगतीसाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात.
सरकारी योजनांचे उद्दिष्ट
सरकारी योजना राबविताना शासन काही ठराविक उद्दिष्टे समोर ठेवते:
-
गरिबी निर्मूलन – आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांना थेट लाभ देणे.
-
शिक्षणाचा प्रसार – प्रत्येक मुलाला शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे.
-
आरोग्य संरक्षण – नागरिकांना परवडणारी व गुणवत्तापूर्ण आरोग्यसेवा उपलब्ध करणे.
-
महिला सक्षमीकरण – महिलांना आर्थिक व सामाजिकदृष्ट्या सक्षम बनवणे.
-
शेती व ग्रामीण विकास – शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे व ग्रामीण भागाचा विकास करणे.
-
स्वरोजगार व उद्योग – युवकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे.
शिक्षण क्षेत्रातील सरकारी योजना
शिक्षण हा विकासाचा पाया आहे. म्हणूनच सरकार शिक्षण क्षेत्रात अनेक योजना राबवते.
1. समग्र शिक्षा अभियान
ही योजना प्राथमिक ते माध्यमिक शिक्षण सुधारण्यासाठी राबविण्यात आली आहे. शाळांमध्ये पायाभूत सुविधा, शिक्षक प्रशिक्षण, मुलींच्या शिक्षणाला प्रोत्साहन अशा अनेक घटकांचा यात समावेश आहे.
2. प्रधानमंत्री छात्रवृत्ती योजना
गरीब व होतकरू विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी आर्थिक मदत देण्याचा उद्देश या योजनेचा आहे. यामुळे आर्थिक अडचणीमुळे शिक्षण अर्धवट सोडण्याचे प्रमाण कमी झाले आहे.
3. ई-विद्या योजना
डिजिटल माध्यमातून शिक्षण उपलब्ध करून देण्यासाठी ही योजना राबवली जाते. ऑनलाइन शिक्षण, दूरदर्शनवरील शैक्षणिक कार्यक्रम आणि डिजिटल पाठ्यपुस्तके यामुळे विद्यार्थ्यांना घरबसल्या शिक्षण घेता येते.
आरोग्य क्षेत्रातील योजना
आरोग्य ही मूलभूत गरज आहे. शासन नागरिकांना आरोग्यसेवा सहज उपलब्ध व्हावी यासाठी विविध योजना राबवते.
1. आयुष्मान भारत योजना
या योजनेअंतर्गत गरीब कुटुंबांना दरवर्षी ठराविक रकमेपर्यंत मोफत उपचारांची सुविधा मिळते. मोठ्या आजारांसाठी लागणारा खर्च कमी करण्यासाठी ही योजना अत्यंत उपयुक्त ठरते.
2. जननी सुरक्षा योजना
गर्भवती महिलांना सुरक्षित प्रसूतीसाठी आर्थिक सहाय्य दिले जाते. ग्रामीण व दुर्गम भागात मातृमृत्यूदर कमी करण्यासाठी ही योजना महत्त्वाची आहे.
कृषी क्षेत्रातील योजना
भारत हा कृषीप्रधान देश आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांसाठी अनेक योजना राबविल्या जातात.
1. प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना
या योजनेअंतर्गत पात्र शेतकऱ्यांना दरवर्षी ठराविक आर्थिक मदत थेट त्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
2. पीक विमा योजना
नैसर्गिक आपत्तीमुळे पिकांचे नुकसान झाल्यास शेतकऱ्यांना आर्थिक संरक्षण मिळावे म्हणून ही योजना राबवली जाते.
महिला व बालकल्याण योजना
महिलांचे सक्षमीकरण आणि बालकांचे संरक्षण हे राष्ट्राच्या विकासासाठी अत्यावश्यक आहे.
1. बेटी बचाओ बेटी पढाओ
मुलींच्या शिक्षणाला प्रोत्साहन देणे आणि लिंग गुणोत्तर सुधारण्यासाठी ही मोहीम राबवली जाते.
2. सुकन्या समृद्धी योजना
मुलींच्या भविष्यासाठी बचत करण्यासाठी ही योजना उपयुक्त आहे. पालकांना सुरक्षित गुंतवणुकीचा पर्याय उपलब्ध करून दिला जातो.
रोजगार व उद्योग योजना
1. प्रधानमंत्री मुद्रा योजना
लघुउद्योग व स्वरोजगारासाठी कर्ज सुविधा उपलब्ध करून देणारी योजना. युवकांना व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मोठी मदत होते.
2. महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना
ग्रामीण भागातील नागरिकांना वर्षातून ठराविक दिवसांचे हमी रोजगार उपलब्ध करून देण्याची ही योजना आहे. ग्रामीण भागातील आर्थिक स्थिती सुधारण्यासाठी ती उपयुक्त ठरते.
आदिवासी व सामाजिक न्याय योजना
आदिवासी, अनुसूचित जाती व इतर मागासवर्गीय समाजासाठी विशेष योजना राबविल्या जातात. शिष्यवृत्ती, व्यवसाय प्रशिक्षण, निवास योजना, आरोग्य सुविधा यांद्वारे त्यांचा विकास साधण्याचा प्रयत्न केला जातो. सामाजिक समता प्रस्थापित करण्यासाठी या योजना अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत.
0 Comments